Casestudie: Wat als je hond onverzadigbare honger (polyfagie) heeft door epilepsie-medicatie?

Geschreven door Hanne Callewaert – Gecertificeerd Canine & Feline Nutritionist en gediplomeerd Klinisch Dierengedragstherapeut.

Als je hond de diagnose epilepsie krijgt, staat je wereld even op zijn kop. Gelukkig kunnen medicijnen zoals Phenotab of Phenoral vaak uitkomst bieden om de aanvallen onder controle te houden. Maar wat als die levensreddende medicatie zorgt voor een onverzadigbare honger bij je hond?

In deze casestudie deel ik het verhaal van een 3,5-jarige Australische herder en laat ik zien hoe we met gerichte aanpassingen in zijn voeding, eetritme en omgeving de rust in huis lieten terugkeren. Let op: Verander nooit zomaar het dieet of de medicatie van een hond met epilepsie zonder overleg met je behandelend dierenarts, deze casestudie is ter illustratie.

Het probleem: polyfagie, stress en blaffen om 5 uur 's ochtends

De eigenaren van deze jonge Australische herder (laten we hem Max noemen) namen ten einde raad contact met mij op. Max krijgt dagelijks Phenotab om zijn cluster-epilepsie te beheersen. Een bekende bijwerking van deze soort anti-epileptica is polyfagie: een extreme toename van de eetlust of een aanhoudend hongergevoel.

Max blafte hen elke ochtend al rond 5 uur wakker, puur van de honger. Dit vraagt enorm veel van de draagkracht van de baasjes. De medicatie veroorzaakt een constant hongergevoel, dit zorgt voor veel onrust bij de hond. Iedereen weet wel hoe het voelt om ‘hangry’ te zijn. Max vertoonde bedelgedrag, was aan het ijsberen en kon moeilijk zijn rust vinden. Dit is een vicieuze cirkel: stress kan namelijk een negatief effect hebben bij epilepsie en zelfs een trigger zijn voor nieuwe aanvallen. Het doel was dus om Max een beter verzadigingsgevoel te geven, zonder dat hij ongewenst in gewicht zou toenemen (zijn streefgewicht is 28 kg).

De Mantelbaasje strategie: Meer dan voeding alleen

Om Max meer verzadiging, voorspelbaarheid en comfort te geven, stelde ik een plan op maat samen. Omdat ik als Mantelbaasje altijd verder kijk dan voeding alleen, pakten we het holistisch aan:

1. Meer volume, minder calorieën (lagere energiedichtheid)

Verzadiging wordt voor een groot deel bepaald door de fysieke vulling van de maag. Door de lagere energiedichtheid van zijn nieuw voorgestelde dieet, mag hij meer dan dubbel zo veel eten. Hierdoor komt een duidelijke rek op de maagwand, die dan een sterk signaal van verzadiging naar de hersenen stuurt.

Links een vrij lege maag met enkel droogvoer (geen rek op de maagwand), rechts een maag met mager droog- en natvoer en vers gekookte boontjes (met rek op de maagwand).

Het dieet

(Let op: de onderstaande percentages geven aan voor hoeveel procent dit onderdeel meetelt in de totale dagelijkse caloriebehoefte, niet in gewicht).

• 30% Vezelrijke brokken: We kozen in deze case voor Farmina Weight Management. Dit heeft een hoog vezelgehalte en laag vetgehalte, waardoor hij er qua volume meer van mag eten.

• 60% Kwalitatief natvoer: We kozen voor Butternut Box (Max at hier al een beetje van), de twee smaken met het laagste vetgehalte en met de juiste groenten. Dit voegt enorm veel vocht toe aan de maaltijd (wat de maag vult zonder extra calorieën) en bevat complexe koolhydraten en groenten die zorgen voor een stabiele bloedsuikerspiegel en langzame vertering. Een stabiele bloedsuikerspiegel is bij honden met epilepsie extra belangrijk!

• 5% Extra groenten: Gekookte en gepureerde sperziebonen, pompoen of courgette als extra, caloriearme maagvulling.
  

2. MCT-olie: Brandstof voor de hersenen (De laatste 5%)

De overige 5% van de calorieën in het dieet wordt besteed aan MCT-olie (van Vet Concept). Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat deze specifieke vetten bij een deel van de honden met epilepsie kunnen helpen om het aantal aanvallen te verminderen. Daarnaast zien we in de praktijk vaak dat honden er mentaal wat rustiger en scherper door worden.(Belangrijke noot: MCT-olie moet altijd druppelsgewijs worden opgebouwd om diarree te voorkomen en is nooit een vervanging van medicatie).

3. Rust, een aangepast eet-tempo én slaapomgeving

Niet alleen wát een hond eet, maar ook hóe hij eet en slaapt, maakt een wereld van verschil.

• 4 maaltijden: We hebben de dagelijkse hoeveelheid verdeeld over vier momenten, zodat de honger tussendoor niet sterk doorkomt. Door de laatste maaltijd laat op de avond te geven, is de kans veel groter dat Max de nacht rustig doorkomt.

• Omgeving verduisteren: Omdat Max om 5:00 uur 's ochtends al begon te blaffen, gaf ik de tip om de ruimte waar hij slaapt extreem goed te verduisteren. Zodra het licht wordt, ontwaakt een hond sneller en voelt hij direct die knagende honger. Een donkere kamer helpt hem om langer en dieper door te slapen.

• Trager eten, maar zonder frustratie: Schrokken geeft minder verzadiging. Daarom adviseerde ik om maaltijden aan te bieden op een Lickimat. Likken werkt stressverlagend. Maar let op: Ik drukte de baasjes op het hart om Max hierbij goed te observeren. Het gebruik van voerspeeltjes, anti-schrokbakken of lickimatten moet ontspannend zijn. Als het te moeilijk is en leidt tot frustratie, bouwt de hond stress op en juist die stress kan weer een mogelijke trigger vormen voor een epileptische aanval.

  
  

Samenwerking met de dierenarts

Bij chronische aandoeningen zoals epilepsie is nauw samenwerken met de behandelend dierenarts belangrijk. De baasjes hadden hun dierenarts op de hoogte gebracht dat ze een consult hadden ingepland bij mij. Ik vroeg aan de baasjes toestemming om het verslag met hun dierenarts te delen. Zo is de dierenarts op de hoogte wat net werd aangepast en kan hij of zij beter opvolgen en bijsturen.

In het kort:

• Anti-epileptica (zoals Phenotab) kunnen extreme honger (polyfagie) veroorzaken.

• Een dieet met een lagere energiedichtheid (meer volume, minder calorieën) rekt de maag en geeft sneller verzadiging.

• MCT-olie kan ondersteunen bij epilepsie en mentale rust bieden.

• Aanpassingen in de slaapomgeving (verduisteren) en voerspeeltjes helpen stress en vroege wektijden voorkomen.

Het resultaat: Rust in huis en uitslapen tot 8 uur!

Een theorie is mooi, maar de praktijk is waar het echt om draait. Twee weken na de opstart ontving ik een prachtige update van de baasjes van Max. Ze lieten weten dat hij de nieuwe voeding fantastisch vindt en dat zijn spijsvertering (ontlasting) het er heel goed op doet. Het belangrijkste: de rust is teruggekeerd.

"Overdag is hij zichtbaar rustiger en het ijsberen is veel minder," schreef het baasje.

Daarnaast zagen we in de praktijk dat we het plan een beetje moesten finetunen. Waar we eerst mikten op een laatste maaltijd rond 23:00 uur, bleek dit voor Max te lang wachten. De baasjes hebben dit zelf heel goed aangevoeld en de laatste maaltijd vervroegd naar 20:30 uur.

Dit werkt voor hem perfect!

En de nachten? Doordat ze hem nu in een goed verduisterde ruimte (de garage) in een ren laten slapen, wordt hij niet meer getriggerd door het ochtendlicht of de verwachting dat de baasjes eraan komen. Het resultaat? In plaats van blaffen om 5:00 uur 's ochtends, slaapt Max (en zijn baasjes) nu heerlijk door tot 8:00 uur. De baasjes gaven aan weer heel tevreden te zijn en dat de situatie voor hen nu weer haalbaar is. Precies waar we het voor doen!

Herken jij dit bij jouw hond?

Zie jij door de bomen het bos niet meer na een diagnose? Worstel je met de bijwerkingen van medicatie, zoals extreme honger, of weet je niet goed wat je jouw chronisch zieke hond het beste kunt voeren? Je hoeft dit niet alleen te doen.

Laat mij het uitzoekwerk van je overnemen. Met wetenschappelijk onderbouwd advies bied ik aanbevelingen rond voeding, gedrag en thuiszorg, zodat jij je weer kunt focussen op quality time met je hond.

👉 Neem contact op voor een voedings- of zorgconsult op maat

Veelgestelde Vragen (FAQ): Epilepsie-medicatie en honger bij honden

Gaat de extreme honger (polyfagie) door epilepsie-medicatie na verloop van tijd vanzelf over?

Dat verschilt per hond. In de eerste weken na het starten met anti-epileptica zoals Phenotab of Phenoral (op basis van fenobarbital) zijn de bijwerkingen vaak het hevigst. Bij sommige honden neemt de onverzadigbare drang naar eten na enkele weken tot maanden iets af, zodra het lichaam de medicatie meer gewend is. Bij veel honden blijft het toch een chronisch probleem, waardoor een structurele aanpassing in het dieet, zoals het verlagen van de energiedichtheid, noodzakelijk is.

Mag ik mijn hond gewoon meer van zijn huidige brokken geven als hij steeds honger heeft?

Dat wordt sterk afgeraden. Als je simpelweg de dagelijkse portie van de huidige, calorierijke voeding vergroot, zal je hond snel overgewicht ontwikkelen. Overgewicht zorgt voor extra belasting van de gewrichten en organen en kan de algehele gezondheid negatief beïnvloeden. Het is beter om te kiezen voor 'volumevoeding': maaltijden die de maag fysiek vullen, maar laag zijn in calorieën (zoals de combinatie van vezelrijke voeding en groenten uit de casestudie).

Let op: voeding die niet aangeduid staat als 'compleet voor honden' (zoals verse groenten) mag maximaal 10% van de caloriëen aanleveren in het dieet. Anders ontwikkelt je hond tekorten.

Naast altijd honger hebben, drinkt en plast mijn hond op Fenobarbital (Phenotab) ook veel meer. Is dit normaal?

Ja, dit is een zeer veelvoorkomende bijwerking van Phenotab. Naast polyfagie (veel eten) veroorzaken deze medicijnen vaak ook polyurie (veel plassen) en polydipsie (veel drinken), in de diergeneeskunde afgekort als PU/PD. Zorg er daarom voor dat je hond altijd onbeperkt toegang heeft tot vers drinkwater en laat hem wat vaker uit om stress en ongelukjes in huis te voorkomen. Beperk de waterinname nooit! Bespreek storende bijwerkingen ook altijd met je dierenarts.

Mijn hond heeft zoveel honger dat hij tijdens het wandelen alles van straat eet. Wat kan ik doen?

Extreme honger door medicatie kan leiden tot obsessief eten zoeken of zelfs pica (het eten van vreemde, niet-eetbare voorwerpen). Dit is gevaarlijk vanwege het risico op vergiftiging of darmblokkades. Enkele tips:

• Zorg dat je hond niet met honger vertrekt op wandeling, geef de maaltijd voordien.

• Hou je hond steeds aangelijnd zodat je kunt ingrijpen.

• Leer je hond het commando 'af' op beloningsgerichte wijze. Werkt niets van bovenstaande? Dan kan het aanleren van het dragen van een comfortabele, goed passende muilkorf (een zogenaamde 'snuffelmuilkorf') tijdens wandelingen een veilige oplossing zijn. Dit geeft jou als eigenaar ook meer rust, wat de hond weer positief aanvoelt.

Zijn er alternatieve medicijnen voor honden met epilepsie die geen honger veroorzaken?

Ja, er zijn meerdere soorten anti-epileptica (zoals Levetiracetam/Keppra of Libromide/kaliumbromide), en elke hond reageert hier anders op. Niet elke medicatie werkt voor elk type epilepsie voldoende. Sommige medicijnen hebben minder invloed op de eetlust. Echter, het vinden van de juiste medicatie die de epileptische aanvallen succesvol onderdrukt, is vaak een delicate zoektocht. Stop of wissel nooit zelf van medicatie, maar bespreek de ernst van de bijwerkingen altijd met je behandelend dierenarts of een veterinair neuroloog.

Wetenschappelijke bronnen

De adviezen en informatie in dit artikel zijn gebaseerd op recente wetenschappelijke inzichten uit de diergeneeskunde, veterinaire neurologie en klinische diervoeding.

Medicatie & bijwerkingen (Fenobarbital, PU/PD, Polyfagie en alternatieven)

• Podell, M., et al. (2016). 2015 ACVIM Small Animal Consensus Statement on Seizure Management in Dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 30(2), 477-490.

  
  

  (Deze consensusverklaring beschrijft de richtlijnen voor epilepsiebeheer en bevestigt veelvoorkomende bijwerkingen van fenobarbital, waaronder polyfagie (extreme honger), polyurie en polydipsie (veel plassen en drinken).)
  

• Charalambous, M., et al. (2014). Antiepileptic drugs' tolerability and safety - a systematic review and meta-analysis of adverse effects in dogs. BMC Veterinary Research, 10, 257.

  
  

  (Een systematische review en meta-analyse van de verdraagbaarheid, veiligheid en bijwerkingen van anti-epileptica bij honden, waaronder fenobarbital, kaliumbromide en levetiracetam.)
  

• Bhatti, S.F., et al. (2015). International Veterinary Epilepsy Task Force consensus proposal: medical treatment of canine epilepsy in Europe. BMC Veterinary Research, 11, 176.

  
  

  (Richtlijnen van de Europese taskforce over het inzetten, combineren en afbouwen van epilepsiemedicatie, en het belang van nauwe opvolging door een dierenarts.)
  

Voeding, MCT-olie & hersenfunctie

• Law, T.H., et al. (2015). A randomised trial of a medium-chain TAG diet as treatment for dogs with idiopathic epilepsy. British Journal of Nutrition, 114(9), 1438-1447.

  
  

  (Gerandomiseerde studie waarin een MCT-verrijkt dieet bij honden met idiopathische epilepsie werd onderzocht, de resultaten illustreren de kracht van voeding bij epilepsie. Bij bijna de helft van de honden die een MCT-verrijkt dieet kregen, daalde de aanvalsfrequentie met meer dan 50%.)
  

• Berk, B.A., et al. (2020). A multicenter randomized controlled trial of medium-chain triglyceride dietary supplementation on epilepsy in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 34(3), 1248–1259.

  
  

  (Ondersteunt de bevinding dat MCT-olie helpt bij aanvalsbeheer bij honden met epilepsie.)
  

• Berk, B. A., Packer, R. M. A., Law, T. H., et al. (2021). Medium-chain triglycerides dietary supplement improves cognitive abilities in canine epilepsy. Epilepsy & Behavior, 114, 107608.

  (Deze dubbelblinde, klinische studie toont aan dat een supplement met MCT-olie niet alleen helpt om het aantal epileptische aanvallen te verminderen, maar ook een direct, positief effect heeft op het hondenbrein. Honden die MCT-olie kregen, scoorden significant beter op probleemoplossend vermogen, geheugen en trainbaarheid (wat zorgt voor meer rust en focus in het dagelijks leven.)
  

Verzadiging, volume & dieet (lage energiedichtheid)

• Weber, M., et al. (2007). A high-protein, high-fiber diet designed for weight loss improves satiety in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 21(6), 1203-1208.

  
  

  (Deze studie laat zien dat een dieet met veel eiwitten en vezels het verzadigingsgevoel bij honden aanzienlijk vergroot en hun drang om te eten vermindert. Hoewel dit onderzoek zich richtte op gewichtsverlies en niet specifiek op de bijwerkingen van epilepsiemedicatie, bevestigt het wel het universele fysiologische principe: meer vezels en eiwitten zorgen voor een vollere maag en meer rust in het hondenhoofd.)
  

Disclaimer: De verstrekte informatie en wetenschappelijke bronnen dienen ter educatie. Verander nooit de dosering van anti-epileptica of het dieet van een chronisch zieke hond zonder voorafgaand overleg met de behandelend dierenarts of veterinair neuroloog.

---

Over de auteur

Geschreven door Hanne Callewaert, klinisch dierengedragstherapeut, universitair gecertificeerd in Canine and Feline Nutrition en bestuurslid van de beroepsvereniging voor diergedragsprofessionals (VDG). Hanne begeleidt eigenaren van chronisch zieke en ouder wordende honden bij voeding, gedrag en thuiszorg, in overleg met de behandelend dierenarts.