Heeft mijn hond pijn? Waarom wachten op piepen gevaarlijk is (en wanneer je de dierenarts moet bellen)

Als eigenaar van een ouder wordende of chronisch zieke hond vraag je het je waarschijnlijk vaak af: "Heeft mijn hond pijn?" Veel baasjes wachten op een duidelijke piep of een jank. De gedachte is vaak: 'Als hij echt pijn had van zijn artrose of rughernia, zou hij het wel zeggen.'

Toch is dit een van de grootste misverstanden in de hondenwereld. In deze blog leg ik je uit waarom chronisch zieke honden zelden piepen, wat er écht in hun lichaam gebeurt en waarom je bij twijfel altijd je dierenarts om advies kunt vragen.

Piepen is een alarmbel voor acute pijn, niet voor chronische pijn

Piepen of janken is voor een hond een signaal voor acute pijn. Het gebeurt als er iemand per ongeluk op zijn staart staat, of als hij in iets scherps stapt.

Chronische pijn (zoals bij artrose, heupdysplasie of rugklachten) is heel anders. Het is een doffe, zeurende pijn die er altijd is. Om de scherpe pijnscheuten te vermijden, past je hond simpelweg zijn bewegingen aan. Hij gaat zijn gewicht anders verdelen, ontlast de pijnlijke poot en stopt met klagen. Voor ons als eigenaar lijkt het daardoor alsof de hond aan de pijn gewend is geraakt. Het is zijn nieuwe 'normaal' geworden.

Belangrijke regel: Als een hond met chronische klachten wél begint te piepen, betekent dit meestal dat zijn grens is bereikt en het hem simpelweg niet meer lukt om de pijn te compenseren. Hulp zoeken wordt dan dringend. We moeten dus leren andere, subtielere signalen op te vangen, zoals wat de hond opeens niet meer doet.

Waarom chronische pijn leidt tot méér pijn (en waarom je dierenarts hier zo op hamert)

Dat je hond aan de buitenkant stilletjes lijkt te leren leven met de pijn, is een vaak voorkomende valkuil. Het klopt dat het hondenlichaam in het begin de pijn nog probeert te onderdrukken met eigen, natuurlijke pijnstillers (zoals endorfines). Maar dit systeem is gebouwd voor noodgevallen, niet voor een chronische ziekte.

Na verloop van tijd raakt deze natuurlijke 'rem' op de pijn uitgeput. Ondertussen raakt zijn zenuwstelsel door de constante stroom aan pijnsignalen overbelast.

Dit leidt tot twee fysieke processen:

• Stap 1: Wind-up (het opstapelen van pijn): De zenuwen sturen continu pijnsignalen naar het ruggenmerg. Omdat deze prikkels elkaar in sneltempo opvolgen, krijgt het zenuwstelsel geen tijd om af te koelen. De zenuwen gaan steeds heftiger reageren, de pijn wakkert zichzelf aan.

• Stap 2: Centrale sensitisatie (structurele overgevoeligheid): Als de pijn niet snel genoeg behandeld wordt, raakt het centrale zenuwstelsel uitgeput. De pijndrempel wordt permanent verlaagd. Zelfs een normale, niet-pijnlijke prikkel (zoals een zachte borstelbeurt of een aai over de rug) wordt door de hersenen nu geregistreerd als pijn.

  
  

Dit is de reden waarom je hond opeens kan wegduiken of grommen als je hem zachtjes aait. Dit zit absoluut niet 'in zijn hoofd', maar is een echt, fysiek probleem.

De uitzondering op de regel: Hoe herken je zenuwpijn?

Soms veroorzaken gewrichtsproblemen een geknelde zenuw, of ontwikkelt je hond na een ingreep (zoals een amputatie van de staart of een poot) zenuwpijn. Er bestaan ook genetische aandoeningen die dit soort pijn triggeren, zoals syringomyelie. Zenuwpijn heeft een heel uniek beeld. Waar chronische gewrichtspijn vaak een doffe, zeurende pijn is die er altijd is, kan zenuwpijn scherp, schietend of tintelend zijn.

Zenuwen zijn de elektriciteitskabels van het lichaam. Als daar een storing in zit (bijvoorbeeld door een hernia of littekenweefsel), zie je vaak verandering in de beweging of het gedrag van je hond. Er zijn grofweg twee soorten zenuwbanen: motorische, die de spieren aansturen, en sensorische, die talrijke soorten gewaarwordingen mogelijk maken (zoals pijn en lichaamsbewustzijn). Je kunt op onderstaande signalen letten:

Moes met erg verstoorde proprioceptie door een hernia

• Plotseling opvliegen of happen: Honden met chronische gewrichtspijn piepen of janken bijna nooit. Zenuwpijn kan daarentegen wél zorgen voor plotselinge, felle pijnscheuten. Je hond kan dan vanuit het niets opspringen, naar zijn eigen poot, flank of staart(stomp) happen, of plotseling piepen alsof hij door een wesp gestoken wordt.

• Atypische houdingen: Om de druk op een geknelde zenuw te verminderen, kan een hond vreemde houdingen aannemen.

• Verstoorde proprioceptie: Bij rugproblemen of een zenuwbeknelling weet de hond soms niet meer precies waar zijn poten staan. De verbinding tussen hersenen en poten is dan verstoord. Dit kan tot rare poses van de achterpoten leiden, het slepen van de nagels of het staan op de kneukels.

Waarom we pijn altijd een stapje voor willen zijn

Dit medische proces is precies de reden waarom we pijn bij chronisch zieke honden altijd vóór willen zijn. Dierenartsen hameren niet voor niets op tijdige en consequente pijnstilling bij aandoeningen zoals artrose.

Zodra je hond overduidelijk mank loopt of jankt, is het zenuwstelsel al overgevoelig geworden. Het is voor je dierenarts veel moeilijker (en vaak duurder) om dat op hol geslagen zenuwstelsel weer tot rust te brengen met zwaardere medicatie, dan om de pijn in een vroeg stadium te onderdrukken.

Vermoed je dat je hond pijn heeft, ook al piept hij niet?

Neem dan altijd contact op met je dierenarts voor een grondige check-up en een passend medisch behandelplan. Zij hebben de kennis en de medicatie in huis om dit pijnproces te stoppen.

Hoe Mantelbaasje je thuis verder helpt

Heeft je dierenarts de diagnose gesteld en medicatie voorgeschreven, maar vind je het moeilijk om de signalen van je hond thuis goed in te schatten? Of worstel je met het toedienen van de pijnstillers en het aanpassen van je huis aan de mobiliteit van je hond?

Als klinisch dierengedragstherapeut help ik je graag bij de praktische uitvoering thuis. We brengen de levenskwaliteit van je hond objectief in kaart, zodat jij met duidelijke observaties terug naar je dierenarts kunt als de medicatie misschien bijgesteld moet worden. Zo vormen we samen een dreamteam voor de beste zorg voor jouw hond!

Diensten bekijken

Bronnen & wetenschappelijke literatuur

De informatie in dit artikel is gebaseerd op actuele veterinaire inzichten en wetenschappelijke literatuur over pijnbestrijding en neurologie bij honden. Wil je je hier verder in verdiepen en ben je niet bang van wat zwaardere (Engelstalige) lectuur?

Dan zijn dit belangrijke naslagwerken en richtlijnen:

• WSAVA Global Pain Council Guidelines: Mathews, K., et al. (2014). Guidelines for recognition, assessment and treatment of pain. Journal of Small Animal Practice. (Dit is de wereldwijde gouden standaard voor dierenartsen omtrent het herkennen en behandelen van pijn, inclusief het 'wind-up' fenomeen).

• AAHA Pain Management Guidelines: Gruen, M. E., et al. (2022). 2022 AAHA Pain Management Guidelines for Dogs and Cats. Journal of the American Animal Hospital Association. (Uitgebreide richtlijnen die sterk de nadruk leggen op gedragsveranderingen als belangrijkste indicator voor chronische pijn).

• Handbook of Veterinary Pain Management: Gaynor, J. S., & Muir, W. W. (2014). Handbook of Veterinary Pain Management (3rd Edition). Elsevier. (Een uitgebreid medisch standaardwerk dat diep ingaat op de mechanismen van centrale sensitisatie en chronische pijn bij gezelschapsdieren).

Wetenschappelijke studies:

• Mota-Rojas, D., Whittaker, A. L., Orihuela, A., & Strappini, A. C. (2024). Classification of pain: Distinguishing acute from chronic pain. Animal pain book (1e ed., pp. 39). BM Editores.

• Gruen, M. E., Lascelles, B. D. X., Colleran, E., Gottlieb, A., Johnson, J., Lotsikas, P., Marcellin-Little, D., & Wright, B. (2022). 2022 AAHA pain management guidelines for dogs and cats. Journal of the American Animal Hospital Association, 58(2), 55-76.

• Monteiro, B. P., Lascelles, B. D. X., Murrell, J., Robertson, S., Steagall, P. V. M., & Wright, B. (2023). 2022 WSAVA guidelines for the recognition, assessment and treatment of pain. Journal of Small Animal Practice, 64(4), 177-254. https://doi.org/10.1111/jsap.13566