Hoe weet je hoe je hond zich écht voelt? Het nut van gevalideerde vragenlijsten voor senior en chronisch zieke honden

Geschreven door Hanne Callewaert – Gecertificeerd Canine & Feline Nutritionist en gediplomeerd Klinisch Dierengedragstherapeut.

Als eigenaar van een ouder wordende hond of een hond met een chronische ziekte, sta je vaak voor een lastige opgave. Signalen van ongemak en pijn zijn moeilijk af te lezen. Vaak schuiven we subtiele veranderingen af op "hij wordt gewoon wat ouder" of "hij heeft een mindere dag". Maar hoe weet je nu écht of je hond pijn heeft, of zijn medicatie nog wel voldoende werkt, en hoe het gesteld is met zijn algemene levenskwaliteit?

Wereldwijd raden specialisten aan om niet alleen op je onderbuikgevoel te vertrouwen, maar gebruik te maken van wetenschappelijk gevalideerde vragenlijsten. In dit artikel leggen we uit waarom deze meetinstrumenten onmisbaar zijn en zetten we de belangrijkste tools voor jou op een rij.

1. Waarom een vragenlijst invullen voor je hond?

Als je start met het observeren van je hond, doe je precies wat dierenartsen (waaronder de American Animal Hospital Association) aanraden. Het gebruik van officiële vragenlijsten heeft enorme voordelen voor zowel jou als je hond:

• Het maakt vage klachten objectief: Een gevalideerde vragenlijst is uitgebreid getest in wetenschappelijk onderzoek. Het haalt de emotie uit je observatie en zet een gevoel ("hij is wat trager") om in een objectief cijfer.
  

• Je kunt evoluties en patronen volgen: Omdat veranderingen bij chronisch zieke of oudere honden er vaak heel langzaam insluipen, mis je soms het grotere plaatje. Door regelmatig een vragenlijst in te vullen, breng je het verloop duidelijk in kaart. Je ziet zo niet alleen of je hond langzaam achteruitgaat, maar ook of een nieuwe pijnstiller of therapie daadwerkelijk effect heeft.
  

• Spreek de taal van je dierenarts: Dierenartsen hebben vaak beperkte tijd tijdens een consult. Als jij kunt zeggen: "Zijn mobiliteitsscore is in een maand tijd van een 3 naar een 7 gegaan", spreken jullie direct dezelfde taal. Dit leidt tot snellere en beter afgestemde medische hulp.
  

2. Hoe gebruik je deze meetinstrumenten in de praktijk?

Het is niet de bedoeling dat je elke dag een stapel formulieren invult. Gebruik ze strategisch:

• Hoe vaak?

  • Bij een gezonde senior of stabiele chronisch zieke hond is 1x per half jaar vaak voldoende.

  • Bij een recente diagnose of achteruitgang vul je ze 1x per maand in.

  • Start je met nieuwe medicatie? Vul de lijst dan na 2 tot 4 weken opnieuw in om te meten of de behandeling aanslaat.
    

• Rapporteren: Mail de ingevulde lijst of de eindscore voorafgaand aan je consult door naar de dierenartsenpraktijk. Zo kan de arts ze er eenvoudig bijnemen tijdens het consult.
  

Begin altijd met de CSOM (Client-Specific Outcome Measures)

Voordat we naar specifieke aandoeningen kijken, is de CSOM misschien wel de belangrijkste tool. Hierbij draait het niet om algemene medische doelen, maar om activiteiten die specifiek voor jouw hond belangrijk zijn. Kan hij nog zelf in de auto springen? Geniet hij nog van zijn kauwbot? Komt hij je nog begroeten bij de deur? Door 3 tot 5 van deze persoonlijke doelen te scoren, meet je wat er écht toe doet in het leven van jouw hond.

Naar de CSOM

3. Vragenlijsten voor pijn, mobiliteit en artrose

Gewrichtsslijtage en chronische pijn komen ontzettend veel voor. Deze tools helpen je de ernst in kaart te brengen:

CBPI (Canine Brief Pain Inventory):

Een korte, sterke vragenlijst die meet hoe ernstig de pijn van je hond is en in hoeverre deze pijn hem belemmert in zijn dagelijkse activiteiten.

Naar de CBPI

HCPI (Helsinki Chronic Pain Index):

Deze lijst kijkt specifiek naar de invloed van chronische pijn op het gedrag. Je scoort hierbij onder andere zijn humeur, speelsheid en hoe soepel hij beweegt (zoals opstaan na rust).

Naar de HCPI

LOAD (Liverpool Osteoarthritis in Dogs):

Een specifiek, veelgebruikt instrument om de mobiliteit en gewrichtsproblemen (zoals artrose) gedetailleerd in kaart te brengen.

Naar de LOAD

Toekomstmuziek: De CPPS (Chronic Pain Perception Scale)

De wetenschap staat gelukkig niet stil. Zeer recent (eind 2025) is er een nieuwe vragenlijst ontwikkeld: de CPPS. Wat deze test uniek maakt, is dat hij niet direct de hond meet, maar test hoe goed jij als eigenaar in staat bent om de subtiele signalen van chronische pijn te herkennen.

Hoewel deze tool momenteel nog puur voor wetenschappelijk onderzoek wordt gebruikt en nog niet vrij beschikbaar is voor het publiek, laat het wel zien hoe belangrijk de rol van de eigenaar is bij het signaleren van pijn.

4. Vragenlijsten voor gedrag, dementie en slaap

Bij senior honden, maar ook bij honden met chronische pijn, zien we vaak veranderingen in gedrag en slaapritme.

SNoRE (Sleep and Nighttime Restlessness Evaluation):

Omdat pijn en cognitieve problemen vaak de slaap verstoren, meet deze tool specifiek de slaapkwaliteit en nachtelijke onrust (zoals ijsberen of hijgen).

Naar de SNoRE

DISHAA (Canine Cognitive Dysfunction Rating Scale):

De absolute standaard voor het meten van hondendementie (Cognitieve Disfunctie Syndroom). Het kijkt naar Desoriëntatie, Interacties, Slaap, Huiszindelijkheid, Activiteit en Angst.

Naar de DISHAA

CCDR (Canine Cognitive Dysfunction Rating scale):

Een alternatieve, veelgebruikte vragenlijst die dierenartsen helpt om dementie te diagnosticeren en de progressie op te volgen.

Naar de CCDR

5. Vragenlijsten voor specifieke orgaanaandoeningen

Heeft je hond een specifieke chronische diagnose gekregen? Ook daar zijn tools voor:

FETCH (Functional Evaluation of Cardiac Health):

Specifiek ontwikkeld om de levenskwaliteit van honden met hartproblemen (zoals hartfalen) te monitoren.

Naar de FETCH

Dagboek voor maag- en darmproblemen

Heeft je hond chronische maag- of darmproblemen (zoals IBD)? Hoewel dierenartsen hier medische indexen voor gebruiken (zoals de CCECAI, waarbij ze ook naar bloedwaarden kijken), kun jij thuis enorm helpen door een gericht dagboek bij te houden.

Noteer dagelijks de eetlust en frequentie van overgeven. Gebruik daarnaast de gestandaardiseerde 1-tot-7 ontlastingsschaal (gebaseerd op de academische Bristol Stool Scale). Hiermee geef je de ontlasting van je hond objectief een cijfer van 1 (zeer hard) tot 7 (waterig). Dit is onmisbare informatie voor je dierenarts om te zien of een nieuw dieet of medicatie aanslaat.

Naar de Bristol Stoelgangschaal

6. Vragenlijsten voor algemene levenskwaliteit en euthanasie

Wanneer een hond chronisch ziek is of een hoge leeftijd bereikt, komt onvermijdelijk de vraag: heeft mijn hond nog een goed leven?

H5M2 / HHHHHMM Quality of Life Scale:

Ontwikkeld door dr. Alice Villalobos. Dit is een onmisbare tool voor eigenaren van terminale of zeer oude honden. De afkorting staat voor 5 keer een H en 2 keer een M en meet: Hurt, Hunger, Hydration, Hygiene, Happiness, Mobility, en More good days than bad. Het is een enorme steun bij het nemen van de zwaarste beslissing (euthanasie).

Naar de H5M2

VetMetrica (HRQL):

Een tool die de gezondheidsgerelateerde levenskwaliteit meet, waarbij fysiek en emotioneel welzijn prachtig worden gecombineerd.

Let op: VetMetrica is geen simpele vragenlijst die je even print. Het wordt vaak gebruikt via een app (zoals PetDialog) in samenwerking met je dierenarts. Vraag je dierenarts of zij met dit systeem werken. Indien niet, gebruik dan de H5M2 van hierboven.

7. Handige Apps: Digitaal je vragenlijsten bijhouden

Geen zin in papieren printjes? Er bestaan tegenwoordig twee fantastische apps om deze vragenlijsten in te vullen en bij te houden:

De VetPain app

Deze app is een digitale verzamelmap van verschillende wetenschappelijk gevalideerde pijnschalen. Hoewel hij veel door dierenartsen wordt gebruikt, is hij ontzettend waardevol voor jou als eigenaar.

Wat VetPain uniek maakt, is de ingebouwde training: via korte instructievideo’s leer je precies hoe pijnsignalen er in de praktijk uitzien. De app berekent een objectieve pijnscore en geeft aan of het tijd is om met je dierenarts te overleggen.

Tip: Bekijk voor gebruik even deze handige video-handleiding op YouTube zodat je de app optimaal benut.

Naar de VetPain app

De DogMA app (Dog Mobility App)

Deze app is specifiek gericht op het in kaart brengen van mobiliteitsproblemen, zoals artrose. Omdat stijfheid er vaak langzaam insluipt, mis je als eigenaar soms de eerste signalen.

Met DogMA vul je regelmatig een vragenlijst in en kun je een dagboekje bijhouden voor beweging en medicatie. Het grootste voordeel? Je downloadt met één druk op de knop een overzichtelijk rapport om direct met je dierenarts of fysiotherapeut te delen.

Conclusie: Begin vandaag nog

Je hoeft deze Engelse afkortingen absoluut niet uit je hoofd te leren en je hoeft ze ook zeker niet allemaal in te vullen. Kijk naar de lijst hierboven en kies 1 of 2 tools uit die op dit moment passen bij de situatie van jouw hond.

Door vandaag nog vragenlijsten in te vullen, heb je de touwtjes in handen. Je helpt niet alleen je dierenarts aan cruciale informatie, maar je zorgt er vooral voor dat jouw senior of chronisch zieke hond de comfortabele, pijnvrije dag van morgen krijgt die hij verdient.

Vind je het lastig om dit alleen te doen?

Het invullen van vragenlijsten en het objectief beoordelen van je eigen hond kan confronterend en lastig zijn. Je hoeft dit niet alleen te doen. Voor eigenaren die worstelen met twijfels ("Heeft hij nog een goed leven? Heeft hij pijn?") heb ik de Levenskwaliteit-scan ontwikkeld.

Tijdens een sessie van 1,5 uur (online of in de praktijk in Westende) kijken we samen naar de micro-signalen van jouw hond. We bundelen alle observaties in een helder dossier. Zo sta je een stuk sterker in je schoenen tijdens je volgende dierenartsbezoek en vind je meer rust.

Meer over de Levenskwaliteit-scan

Veelgestelde Vragen (FAQ): Wetenschappelijk gevalideerde vragenlijsten

1. Zijn deze vragenlijsten ook in het Nederlands beschikbaar?

De meeste wetenschappelijke vragenlijsten zijn van origine Engelstalig (zoals de afkortingen al doen vermoeden). Gelukkig zijn er van de meest gebruikte lijsten, zoals de LOAD, CBPI en de HHHHHMM-schaal, uitstekende Nederlandse vertalingen in omloop. Veel dierenartsen en dierfysiotherapeuten hebben deze standaard in hun systeem staan. Vraag je dierenarts dus gerust om een Nederlandstalig exemplaar. In dit artikel voegde ik waar mogelijk de Nederlandstalige vragenlijsten toe.

2. Wat als mijn partner en ik de vragenlijst anders invullen?

Dat is heel normaal! Iedereen observeert een hond op zijn eigen manier. Om de resultaten over een langere periode zo betrouwbaar mogelijk te houden, is het wetenschappelijke advies om de vragenlijst steeds door dezelfde persoon (de primaire verzorger) in te laten vullen. Willen jullie toch beide de hond beoordelen? Vul de lijst dan eerst onafhankelijk van elkaar in en leg de antwoorden daarna naast elkaar. Dit kan juist heel waardevolle gesprekken opleveren over signalen die de één wel ziet en de ander niet.

3. Zijn er kosten verbonden aan het gebruik van deze tools?

Nee, in de meeste gevallen niet. De standaard vragenlijsten (zoals de CSOM, CBPI, LOAD en de Villalobos levenskwaliteitsschaal) zijn open source of gratis op te vragen via je dierenarts. Ook de apps VetPain en DogMA zijn gratis te downloaden in de app-stores. Alleen uitgebreide, gekoppelde systemen zoals VetMetrica lopen via een licentie van de dierenartsenpraktijk, wat soms in de consultprijs is verwerkt.

4. Vervangt het invullen van deze lijsten de (half)jaarlijkse seniorencheck?

Absoluut niet. Deze meetinstrumenten zijn een fantastische aanvulling op de medische zorg, maar geen vervanging. De vragenlijsten brengen de symptomen en het gedrag thuis in kaart, maar de dierenarts moet nog steeds lichamelijk onderzoek doen (zoals bloedonderzoek, het voelen van de gewrichten of het luisteren naar het hart) om de onderliggende oorzaak vast te stellen en veilig medicatie voor te schrijven. Zie het als teamwork: jij levert de thuismetingen, de dierenarts levert de medische diagnose.

Wetenschappelijke & veterinaire bronnen

Dit artikel is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar het meten van pijn, mobiliteit, gedrag en levenskwaliteit bij honden, en de cruciale rol van de eigenaar daarin:

1. Onderbouwing voor de CSOM (Client-Specific Outcome Measures):

Lascelles, B. D. X., Hansen, B. D., Roe, S., et al. (2007). Evaluation of client-specific outcome measures and activity monitoring to measure pain relief in cats with osteoarthritis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 21(3), 410-416. (Hoewel oorspronkelijk veel getest bij katten, is dit de basis voor het gebruik van CSOM bij huisdieren).

Waarom deze studie?

Dit onderzoek toont aan dat het meten van specifieke, individuele doelen die de eigenaar zelf aandraagt (zoals 'op de bank springen') vaak gevoeliger is voor het meten van verbetering dan algemene vragenlijsten. Het benadrukt dat de eigenaar de beste observator is van de persoonlijke routine van het dier.

2. Onderbouwing voor de CBPI (Canine Brief Pain Inventory):

Brown, D. C., Boston, R. C., Coyne, J. C., & Farrar, J. T. (2008). Ability of the canine brief pain inventory to detect response to treatment in dogs with osteoarthritis. Journal of the American Veterinary Medical Association, 233(8), 1278-1283.

Waarom deze studie?

Dit onderzoek toont aan dat de CBPI een betrouwbaar en wetenschappelijk valide instrument is. Het bewijst dat eigenaren heel goed in staat zijn om de ernst van de pijn bij hun hond en de impact daarvan op het dagelijks leven objectief te beoordelen.

3. Onderbouwing voor de HCPI (Helsinki Chronic Pain Index):

Hielm-Björkman, A. K., Rita, H., & Tulamo, R. M. (2009). Psychometric testing of the Helsinki chronic pain index by completion of a questionnaire in Finnish by owners of dogs with chronic signs of pain caused by osteoarthritis. American Journal of Veterinary Research, 70(6), 727-734.

Waarom deze studie?

Deze studie valideerde de HCPI en toonde aan dat een vragenlijst die zich richt op het gedrag en de stemming van de hond (zoals speelsheid en de bereidheid om te bewegen) een zeer accuraat beeld geeft van chronische pijn, onafhankelijk van klinische testen in de praktijk.

4. Onderbouwing voor de LOAD-vragenlijst (Liverpool Osteoarthritis in Dogs):

Walton, M. B., Cowderoy, E., Lascelles, D., & Innes, J. F. (2013). Evaluation of construct and criterion validity for the 'Liverpool Osteoarthritis in Dogs' (LOAD) clinical metrology instrument. PLoS One, 8(3), e58125.

Waarom deze studie?

Deze studie valideert de LOAD-vragenlijst als een uitstekend hulpmiddel voor het in kaart brengen van honden met artrose. Het onderzoek bevestigt dat de observaties van de eigenaar via deze vragenlijst naadloos aansluiten bij de daadwerkelijke fysieke belasting van de hond.

5. Onderbouwing voor de SNoRE-test (nachtelijke onrust):

Knazovicky, D., Tomas, A., Motsinger-Reif, A., & Lascelles, B. D. X. (2015). Initial evaluation of nighttime restlessness in a naturally occurring canine model of osteoarthritis pain. PeerJ, 3, e772.

Waarom deze studie?

Dit onderzoek bewijst dat chronische pijn leidt tot aanzienlijke slaapverstoring en nachtelijke onrust bij honden en dat de SNoRE-vragenlijst dit effectief kan meten.

6. Onderbouwing voor de CCDR (Hondendementie):

Salvin, H. E., McGreevy, P. D., Sachdev, P. S., & Valenzuela, M. J. (2011). The canine cognitive dysfunction rating scale (CCDR): A data-driven and ecologically relevant assessment tool. The Veterinary Journal, 188(3), 331-336.

Waarom deze studie?

Dit is de fundamentele studie achter de CCDR-schaal. Het toont aan dat deze vragenlijst met 99% nauwkeurigheid onderscheid kan maken tussen normale veroudering en daadwerkelijke cognitieve disfunctie (dementie) bij honden, puur op basis van de antwoorden van de eigenaar.

7. Onderbouwing voor de DISHAA-vragenlijst:

The Canine Cognitive Dysfunction Syndrome Working Group (2025). Guidelines for diagnosis and monitoring of canine cognitive dysfunction. Journal of the American Veterinary Medical Association (JAVMA).

Waarom deze studie?

Dit is de meest actuele en officiële richtlijn, opgesteld door een internationale werkgroep van veterinair specialisten. Het documenteert en valideert het DISHAA-acroniem (Disorientation, Interactions, Sleep/wake cycles, House soiling, Activity, en Anxiety) als de standaard vragenlijst voor eigenaren om de ernst en progressie van cognitieve disfunctie (hondendementie) in kaart te brengen.

8. Onderbouwing voor de FETCH (Hartproblemen):

Freeman, L. M., Rush, J. E., Farabaugh, A. E., & Must, A. (2005). Development and evaluation of a questionnaire for assessing health-related quality of life in dogs with cardiac disease. Journal of the American Veterinary Medical Association, 226(11), 1864-1868.

Waarom deze studie?

Dit onderzoek introduceerde de FETCH-vragenlijst. Het bewijst dat hartfalen niet alleen medisch gemonitord moet worden, maar dat de impact op de dagelijkse levenskwaliteit (zoals hoesten, vermoeidheid en flauwvallen) betrouwbaar door de eigenaar gemeten kan worden.

9. Onderbouwing voor de H5M2 (Villalobos Quality of Life Scale):

Villalobos, A. E. (2011). Quality of Life Assessment Techniques for Veterinarians. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 41(3), 519-529.

Waarom deze studie?

In dit peer-reviewed artikel licht Dr. Alice Villalobos, de ontwikkelaar van de schaal, uitgebreid toe hoe dierenartsen en eigenaren de HHHHHMM-schaal (Hurt, Hunger, Hydration, Hygiene, Happiness, Mobility, and More good days than bad) in de praktijk kunnen gebruiken. Het wordt wereldwijd gezien als de standaard voor het objectief beoordelen van de levenskwaliteit bij palliatieve zorg en beslissingen rondom het levenseinde.

10. Onderbouwing voor VetMetrica (HRQL):

Reid, J., Wiseman-Orr, M. L., Scott, E. M., & Nolan, A. M. (2004). Development of disease-specific questionnaires for the measurement of health-related quality of life in dogs. American journal of veterinary research, 65(8), 1077-1084.

Waarom deze studie?

Dit onderzoek ligt aan de basis van geavanceerde tools zoals VetMetrica. Het toont aan dat gezondheidsgerelateerde levenskwaliteit (HRQL) niet alleen draait om fysieke gezondheid, maar dat het emotionele welzijn van de hond net zo belangrijk is.

---

Over de auteur

Geschreven door Hanne Callewaert, klinisch dierengedragstherapeut, universitair gecertificeerd in Canine and Feline Nutrition en bestuurslid van de beroepsvereniging voor diergedragsprofessionals (VDG). Hanne begeleidt eigenaren van chronisch zieke en ouder wordende honden bij voeding, gedrag en thuiszorg, in overleg met de behandelend dierenarts.